ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ

ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ

ਉਹ ਸੀ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਲਰਕ ਹੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਨਖਾਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਖ਼ਤ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਸੰਸਥਾ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਐਤਵਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਝੱਟ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਰਡ ਛਪ ਗਏ।

ਨਿਸਚਿਤ ਦਿਨ ਉਹ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਸ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅਜੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਟੇਜ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਬੈਨਰ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ– ‘ਮਕਬੂਲ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ’।

ਉਹ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਗਿਆ, ‘ਸਨਮਾਨ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੋਣੈ। ਫਿਰ ਬੈਨਰ ’ਤੇ ਮਕਬੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ? ਨਾਲੇ ਮਕਬੂਲ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਦਬੀ ਹਲਕਿਆਂ ’ਚ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਈ ਨ੍ਹੀ।’

ਇਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨੇ ਪਿੱਛਿਉਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ’ਤੇ ਪੋਲਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਿਆ, “ਮਕਬੂਲ ਨੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ ਆਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਣੈਂ।”

                                        -0-

ਸਾਂਝ

ਵਿਵੇਕ

“ਨਾ ਮੰਮੀ, ਨਾ ਮਾਰੀਂ!” ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਦੇ ਭੋਲੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਮੀ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋਡ਼ਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਦੱਸਦੀ ਆਂ। ਹੁਣ ਖੇਡੇਂਗਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ?” ਕਹਿੰਦਿਆਂ  ਊਸ਼ਾ ਦੇਵਾ ਨੇ ਸੋਟੀ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੇ ਮਾਰੀ।

ਸੋਟੀ ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਭੋਲੂ ਦੀ ਚੀਕ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਊਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੋਟੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹੱਥ ਚੁੱਕਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਕਾਂਤ ਨੇ ਆ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਫਡ਼ ਲਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ, ਬਚਾਅ ਲਈ ਭੋਲੂ ਉਹਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਬਡ਼ ਗਿਆ।

“ਹੁਣ ਕਿੱਧਰ ਜਾਨੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕਿਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ’ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ।” ਊਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਭੋਲੂ ਵੱਲ ਹੋਈ।

“ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਗੀ? ਕਿਉਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰੀ ਜਾਨੀਂ ਐਂ? ਸਹਿਮੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਕਾਂਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਹੋਣਾ ਕੀ ਐ, ਜਦੋਂ ਵੇਖੋ ਮਜ਼੍ਹਬੀਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦੈ। ਉਹਦੀ ਬਾਹ ’ਚ ਬਾਂਹ ਪਾ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦੈ। ਕਦੇ ਉਹਦੇ ਘਰ ਆਪ ਜਾ ਵਡ਼ਦੈ, ਕਦੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਉਂਦੈ…ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ…ਇਹਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਾਇਐ, ਪਰ ਸੁਣਦਾ ਈ ਨਹੀਂ। ਅਖੇ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਬੇਲੀ ਐ…ਬੇਲੀ ਬਣਾਉਣੈ ਤਾਂ ਜਾਤ ਬਰਾਦਰੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਲੈ…।” ਊਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਘੂਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਓਏ ਛੱਡ, ਇਹ ਕਿਹਡ਼ੀ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਆਪਾਂ ਵੀ ਦਿਹਾਡ਼-ਦੱਪਾ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਆਂ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਿਹਨਤ-ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ। ਦੱਸ ਫੇਰ ਫਰਕ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਆਪਾਂ ਵੀ ਗਰੀਬ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗਰੀਬ। ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਸਾਂਝ ਐ। ਜਾਤ ਬਿਰਾਦਰੀ ਨੇ ਕਿਤੇ ਰੋਟੀ ਦੇਣੀ ਐ! ਮਿਹਨਤ-ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਕੇ ਈ ਖਾਣੀ ਐ। ਐਵੇਂ ਨਾ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਕਰ, ਖੇਡਣ ਦੇ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੈ।”  ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਉਹਨੇ ਊਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸੋਟੀ ਫਡ਼ ਪਰੇ ਸਿੱਟ ਦਿੱਤੀ।

                                         -0-

ਖਾਲੀ ਖਾਨਾ

ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਕਿਵੀ

ਬੈੱਲਟ ਪੇਪਰ ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬਾਬਾ ਖੜੋ ਗਿਆ। ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਬੈੱਲਟ ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

“ਬਾਬਾ, ਕਿਹੜਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਭਾਲਦੈਂ, ਮੈਂ ਮਦਦ ਕਰਾਂ?” ਪੋਲਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ’ਚ ਪਏ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ।

“ਨਹੀਂ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਖਾਨਾ ਲੱਭਦਾਂ, ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹਨਾਂ ’ਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਲੁਟੇਰੇ ’ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਐ ਮੇਰੇ ਸਾਲੇ ਦੇ।”

ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਦਾ ਬੁੜ੍ਹਾ ਬਿਨਾਂ ਮੋਹਰ ਲਾਇਆਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਤੁਰ ਗਿਆ।

ਪੋਲਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਬੁੜ੍ਹੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

                                          -0-

ਸਟੰਟ

 ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੇਕ

ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕੈਸਟ ਲੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕੇ। ਪਰ ਅਜੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਖਿਰ ਇਕ ਢੰਗ ਉਸਨੇ ਸੋਚ ਹੀ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਕਵੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਕੈਸਟ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਬੜੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਲੱਖਾਂ ਕੈਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਛਪ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਵਾਛਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।”

“ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕ ਸਕੀਮ ਸੋਚੀ ਹੈ।”

“ਕੀ?”

“ਮੈਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੈਸਟ ਜਬਤ ਕਰਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਦੋਸ਼ ਇਹ ਲਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਗੀਤ ਕਾਮ ਉਕਸਾਊ, ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਕੌਮ ਭੜਕਾਊ ਹਨ। ਸਿੱਟੇ ਵੱਜੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜੇਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਸ ਜਬਤ ਹੋਈ ਕੈਸਟ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਿਕੂ, ਨਾਲੇ ਵਿਕੂ ਦੂਣੇ ਰੇਟਾਂ ਤੇ। ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਬੱਚੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਕੀਮ ਸਮਝਾਈ।

“ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?”

“ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਚੜ੍ਹੇ ਮਹੀਨੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਦੇ ਦਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।”

ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਕਵੀ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਤੇ ਪੱਕੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਜਿਹਾ ਆਇਆ। ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਖਿਆਲ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਉਭਰਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਵਾਂ ਤਣ ਗਈਆਂ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਜਿਹਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, “ਕੀ ਬਲੀ ਦਾ ਬਕਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ਮੈਂ ਹੀ ਲੱਭਾ ਹਾਂ?”

                                   -0-

ਚੇਤਨਾ

ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੋਟਭਾਰਾ

ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਜੁਕ ਛੱਤਾਂ ਹੋਰ ਮੀਂਹ ਨਾ ਸਹਾਰਦੀਆਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਪਰ ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਬਚ ਗਏ। ਚਪੜਾਸੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਿਵਾਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਛੁੱਟੀ ਕਰਨੀ ਪਈ।

ਮਾਪੇ-ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਟਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਇੱਕਠੇ ਕਰ ਲਏ। ਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਸੱਥ ਵਿਚ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਟਰਾਲੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਿਓਂ ਭਾਈ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, “ਭਾਈ, ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਬਾਬੇ ਦੇ ਭੋਰੇ ’ਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਗਿਆ, ਨਾਲੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਜੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਲਾਈ ਗਈ। ਸੋ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਪਹੁੰਚੋ।” ਬਾਬੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੇਨਤੀ ਘੱਟ, ਰੋਹਬ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।

ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁਸਰ-ਮੁਸਰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, “ਭਾਈ, ਸਕੂਲ ਭੱਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਾਂਭੋ।” ਤਾਂ ਸਭ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸਰਪੰਚਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਮਝਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ। ਕੱਲ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਆ ਜਾਵਾਂਗੇ।”

“ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ। ਸਾਲੀ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਏ, ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਤਵਾ ਲਾਉਣਗੇ, ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ’ਚ ਦਖਲ-ਅੰਦਾਜੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਾਲੇ ਆਪਣੇ ਜੁਆਕ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਨਮੈਂਟ ਸਕੂਲ ’ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ…।” ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਿਆ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਖੇਤ ਵਿਚ ਗੱਡੇ ਡਰਨੇ ਵਾਂਗ ਇੱਕਲਾ ਖੜਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਢੇ-ਪੰਜ ਲੱਖ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸਕੂਲ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਲੱਗਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਸੋਚਕੇ ਉਹਦੇ ਕਦਮ ਸਕੂਲ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰੇ।

                                         -0-

ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ

ਸੁਰਿੰਦਰ ਮਕਸੂਦਪੁਰੀ

ਇਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਤਰਲਾ ਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ! ਮਰੀਜ਼ ਕਾਫੀ ਸੀਰੀਅਸ ਹੈ, ਪਲੀਜ਼ ਜ਼ਰਾ ਜਲਦੀ ਵੇਖਿਓ।”

“ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਨੰਬਰ ਖਿੜਕੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈੱਡ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਫੀਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਆਓ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਮਰੀਜ਼ ਚੈੱਕ ਕਰਾਂਗਾ।” ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਤ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ।

ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਤਾੜਦਿਆਂ ਮੈਂ ਕਾਹਲੇ ਕਦਮੀਂ ਉਸ ਖਿੜਕੀ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਫੀਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਰਸੀਦ ਵਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਕੇਸ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗਿੜਗਿੜਾਇਆ, “ਮਰੀਜ਼ ਸਿਰ ਦੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਐ, ਉਹਦੇ ਸਿਰ ’ਚੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਖੂਨ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਛੱਪੜ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹੈ। ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕੇਸ ਵੱਜੋਂ ਜ਼ਰਾ ਜਲਦੀ ਅਟੈਂਡ ਕਰੋ।”

“ਅੱਛਾ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਾਊਂਟਰ ਤੇ ਇਹਦੀ ਦਾਖਲਾ ਫਾਈਲ ਬਣਵਾ ਲਿਆਉ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹ ਕੇਸ ਵੇਖ ਲੈਨੈਂ।”

“ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਓ? ਮਰੀਜ਼ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਪਿਐ। ਬਲੀਡਿੰਗ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਐ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਤੇ ਫਾਰਮੈਲਟੀਜ਼ ’ਚ ਪਏ ਹੋਏ ਓ।”

“ਸਰਦਾਰ ਜੀ, ਇਹ ਫਾਰਮੈਲਟੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਫਾਈਲਾਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਤਾਂ ਭਰਨਾ ਈ ਹੋਇਆ।”

“ਫਾਈਲਾਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਓ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ!”

ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਰੌਂਅ ਵਿਚ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸ ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਕ ਜੂਨੀਅਰ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦੇ ਚੈੱਕ ਅੱਪ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਸਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਮ ਤੋੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਰੋਹ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਕਰਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਸ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਸੀ।

                                          -0-

ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ

                         

ਰਣਜੀਤ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਂਝਲਾ

ਅੱਜ ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਤੋਂ ਕਿਰਾਏ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਲੈ ਬੋਝੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦਾ ਬੰਡਲ ਸਾਂਭ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠਾ।

‘ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੰਤਾਲੀਵੀਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਔਖ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਸਹਿ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਤੀਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਐਮ.ਏ.(ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀ.ਐੱਡ. ਕੋਰਸ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਪਿਆ ਇਹ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦਾ ਥੱਬਾ…ਮੇਰੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਨੀਆਂ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫਾਂ ਕੱਟੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ, ਆਸਾਂ ਸਭ…’ –ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁੱਝ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੁਲਘ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਦ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਘਣਾ ਇੱਕਠ। ਸਿਫਾਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ। ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ। ਉਹ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਲਾ ਮੈਨੇਜਰ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੇਜਰ ਐਨਕ ਪਰੇ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, “ਕੋਈ ਤਜ਼ਰਬਾ?”

“ਜੀ, ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣ ਦਾ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੰਤਾਲੀਵੀਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਹੈ। ਸਰ! ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਮਿਲੇਗਾ ਤਾਂ ਹੀ ਉਸ ਕੰਮ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਓ ਤਜ਼ਰਬਾ…ਤਜ਼ਰਬਾ…।”

ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ। ਉਹ ਦਫਤਰੋਂ ਬਾਹਰ।

‘ਇਹ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਨਿਹਫਲ।’– ਉਸਨੂੰ ਝਟਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਾ।

ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਘਰ ਦੇ ਪਤੇ ’ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ-ਪੱਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

                                        -0-