ਪੰਜਾਬੀ ਮਿੰਨੀ PUNJABI MINNI

ਕੁਦਰਤੀ ਆਨੰਦ

2012-02-12T21:12:00.000+05:30

ਰਣਜੀਤ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਂਝਲਾ

ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦਿਆਲ ਹੋਇਆ ਕਿਣ-ਮਿਣ ਕਣੀਆਂ ਦੀ ਫੁਹਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਛੇੜ ਕੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਖੁਦ ਖ਼ੁਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਕੋਠੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਬੱਚਾ ਆਇਆ ਤੇ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਣ-ਮਿਣ ਵਿਚ ਨਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ, “ਪੁੱਤਰ ਟਿੰਕੂ, ਅੰਦਰ ਆ ਜਾ! ਕਿਉਂ ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਗੰਦਾ ਹੋਈ ਜਾ ਰਿਹੈ ਏਂ? ਆ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾ ਲੈ।”

“ਨਹੀਂ ਮੰਮੀ! ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅੰਦਰ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਖੇਡੂੰਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਮਜ਼ਾ ਆ ਰਿਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਕੇ। ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਝੂਟੇ ਲੈ ਲਊਂਗਾ।” ਟਿੰਕੂ ਨੇ ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਗੁਲਤਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਟਿੰਕੂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਆ ਗਈ।

-0-

ਕੰਧਾਂ

2012-02-04T08:20:00.001+05:30

ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ

“ਸਸਰੀ ਕਾਲ ਬਾਪੂ ਜੀ! ਹੋਰ ਕੀ ਹਾਲ ਐ?” ਕਸ਼ਮੀਰੇ ਨੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੂਹਰੇ ਗਲੀ ਵਿਚ ਮੰਜਾ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੱਸੀ ਘਰੇ ਈ ਐ?”

“ਆਹੋ ਪੁੱਤ, ਹੋਰ ਤੂੰ ਸੁਣਾ ਰਾਜੀ-ਵਾਜੀ?”

“ਹਾਂ ਬਾਪੂ ਜੀ! ਮੇਹਰ ਐ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਬਿਰਛ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ ਦੇਖਕੇ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗੀ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਾਂ ਨਿਰੇ ਘਰਾਂ ’ਚ ਈ ਵਡ਼ੇ ਰਹਿਦੇ ਐ। ਆਉਣਾ ਮੈਂ ਬਾਪੂ, ਜੱਸੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ,” ਕਹਿ ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਜੱਸੀ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੇ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦਾ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ।

ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੁਕਾ, ਕਸ਼ਮੀਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ ਜੀ ਕਦੋਂ ਦੇ ਆਏ ਨੇ?”

“ਢਿੱਲੇ ਸੀ ਬਾਈ, ਮੈਂ ਲੈ ਆਇਆ ਕਿ ਚਲੋ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਨੇਂ ਆਂ। ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਆਪਣਾ ਈ ਹੁੰਦੈ। ਕਾਰ ’ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਲਿਜਾ ਕੇ ਦਿਖਾ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਓਂ, ਟੈਸਟ ਵੀ ਕਰਵਾ ਦਿਉ, ਪਰ ਦਵਾਈ-ਦਵੂਈ ਏਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਖਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਐ।” ਜੱਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।

“ਚੱਲ ਤੂੰ ਦਿਖਾ ’ਤਾ ਨਾ, ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਤਾਂ ਇਹੀ ਐ ਬਸ।”

“ਉਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਐ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੇਖ ਈ ਲਿਆ ਨਾ, ਘਰੇ ਕਮਰਿਆਂ ’ਚ ਏ.ਸੀ ਲੱਗੇ ਐ, ਕੂਲਰ ਪੱਖੇ ਸਭ ਕੁਝ ਐ, ਪਰ ਨਹੀਂ। ਬਾਹਰ ਈ ਬੈਠਣੈ, ਉੱਥੇ ਈ ਲੰਮੇਂ ਪੈਣੈ। ਬੁਰਾ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਐ ਨਾ। ਪਰ ਸਮਝਣਾ ਈ ਨਹੀਂ।”

“ਤੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ?” ਜੱਸੀ ਨੇ ਗੱਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਬਦਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਬਥੇਰਾ ਮੱਥਾ ਮਾਰਿਐ।”

“ਚੱਲ! ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਈ ਪਤਾ ਹੁੰਦੈ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਾ।” ਕਹਿ ਉਹ ਉੱਠ ਖਡ਼ਾ ਹੋਇਆ।

ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਇਕ ਮਿੰਟ ਬਾਪੂ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, “ਆਹ ਬਾਪੂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਈ ਬਦਲ ’ਤਾ।”

“ਹਾਂ ਪੁੱਤ, ਘਰੇ ਪੱਖੇ-ਪੁੱਖੇ ਸਭ ਹੈਗੇ, ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰੀਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਨਾਲੇ ਪੁੱਤ, ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ, ਲੰਘਦਾ-ਟੱਪਦਾ ਬੰਦਾ ਖਡ਼ ਜਾਂਦੈ। ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾ ਜਾਂਦੈ, ਦੋ ਸੁਣ ਜਾਂਦੈ। ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਈ ਝਾਕੀ ਜਾਈਦੈ।”

“ਉਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਐ ਬਾਪੂ! ਜੱਸੀ ਕਹਿੰਦੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਕਮਰਿਆਂ ’ਚ ਟੀ.ਵੀ. ਲੱਗੇ ਐ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਜੀ ਪ੍ਰਚਾਅ ਹੋ ਜਾਂਦੈ।” ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ।

“ਲੈ ਆਹ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈ! ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਧਾਂ ਈ ਕਹਿਨੈਂ। ਕਿਉ? ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ!”

-0-

ਬਦਲਾ

2012-01-23T08:59:00.002+05:30

ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ

ਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਂਗਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘੋੜਾ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਤਾਂਗਾ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਾਂਗੇ ਦੇ ਬੰਬ ਤੋਂ ਕੋਚਵਾਨ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਛਮਕ ਮਾਰਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ, “ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਮੇਰੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼…” ਛਮਕ ਦੀ ਮਾਰ ਤੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਕਰਕੇ ਘੋੜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਜ਼ੋਰ ਵੀ ਤਾਂਗਾ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੋਚਵਾਨ ਤਾਂਗੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

“ਘੋੜੇ ਦੀ ਟੰਗ ਖਰਾਬ ਹੈ?” ਇੱਕ ਸਵਾਰੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਝੁਕਦਿਆਂ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੰਗੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਹਾਂ।”

“ਫੇਰ ਅਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ…”

“ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਅੱਜ ਹੀ ਜੋੜਿਐ…”

“ਸਵਾਰੀਆਂ ਘੱਟ ਬਠਾ ਲਿਆ ਕਰ…”

“ਕਿਵੇਂ ਬਠਾ ਲਿਆ ਕਰਾਂ, ਅੱਠ ਰੁਪੈ ਕਿਲੋ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੋ ਕਿੱਲੋ ਛੋਲੇ…ਚਾਰ ਰੁਪਈਆਂ ਦਾ ਦਸ ਕਿਲੋ ਚਾਰਾ। ਚਾਰ ਰੁਪੈ ਦੀ ਦਸ ਕਿਲੋ ਤੂੜੀ…ਪੰਜ ਰੁਪੈ ਦਾ ਮਸਾਲਾ। ਉਨੱਤੀ-ਤੀਹ ਰੁਪਏ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕੇ, ਦਸ ਰੁਪਈਏ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਘਰ ਦਾ ਖਰਚ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ…”

ਉਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ” ਇਕ ਸਵਾਰੀ ਬੋਲੀ।

“ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜਨਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਲਈਏ…ਦੂਸਰੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੂਸਰੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਜਾਊਗੀ…” ਕਹਿਕੇ ਕੋਚਵਾਨ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਚਾਬੁਕ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।

-0-

ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ

2012-01-18T12:10:00.000+05:30

ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਕਾਲੜਾ

ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣਾ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੱਦਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਗੱਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?”

“ਫਾਂਸੀ!” ਇੱਕਠ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ।

“ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ– ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਅਫਸਰ, ਉਸਨੂੰ ਫਾਹੇ ਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

ਭੀਡ਼ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਤਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।

ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਭੀਡ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਆਦਮੀ ਉੱਠਿਆ ਤੋ ਰੋਹ ਭਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, “ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਾਹੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਨੌਕਰੀ ਲਵਾਉਣ ਲਈ ਢਾਈ-ਢਾਈ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਲਏ ਨੇ।”

ਸਿਪਾਹੀ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਫਡ਼ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜੋ, ਬੋਲਣ ਦਿਓ। ਲੋਕਰਾਜ ਵਿਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਹਾਂ ਜੀ ਦੱਸੋ? ਕਿਸਨੇ ਪੈਸੇ ਲਏ? ਕਿਸਤੋਂ ਪੈਸੇ ਲਏ?”

“ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਏਜੰਟ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਲਏ।”

“ਲਓ ਸੁਣੋ ਬਈ ਲੋਕੋ!…ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਇਸ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਹੈ!” ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੜੀ ਤੋਂ ਕੜੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ।”

ਜਨਤਾ ਨੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਦਮੀ ਗਾਇਬ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਲਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ।

-0-

ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ

2012-01-08T15:13:00.000+05:30

ਵਿਵੇਕ

“ਆਹ ਵੇਖ ਯਾਰ! ਨੇਤਾ ਜੀ ਜਿਹੜੇ ਹਫਤੇ ਤੋਂ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿੰਨੀ ਮਾੜੀ ਹੋ ਗੀ! ਪੁਲਸ ਮਸਾਂ ਚੁੱਕ ਰਈ ਐ…’ਖਬਾਰ ’ਚ ਫੋਟੋ ਛਪੀ ਐ।”ਲੇਬਰ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਤਖਤਪੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਪਏ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਬੀਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਮੰਗਲੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

“ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਵੇਖੀ ਸੀ ਖਬਰ।” ਮੰਗਲੂ ਨੇ ਦੂਰ ਸੜਕ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਿਆਂ ਰੁੱਖੇ ਜਿਹੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਕਿਵੇਂ ਨਿਢਾਲ ਹੋਏ ਪਏ ਨੇ! ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਮਸਾਂ ਫੜਿਐ।” ਬੀਰੂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਉੱਪਰ ਹੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸਨ।

“ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਫਿਕਰ ਕਰਦੈਂ! ਕੀਹੋਇਆ ਜੇ ਦੋ ਦਿਨ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਲੀ। ਜਦੋਂ ਗੱਦੀ ਮਿਲੀ, ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈ ਖਾਣੈ। ਸਿਹਤ ਜਮਾ ਠੀਕ ਹੋਜੂ…ਤੂੰ ਅਖਬਾਰ ਛੱਡ, ਘੜੀ ਵੇਖ– ਗਿਆਰਾਂ ਵੱਜਗੇ, ਅਜੇ ਤਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਿਹਾੜੀ ਵਾਸਤੇ ਨੀ ਪੁੱਛਿਆ…ਏਦਾਂ ਈ ਰਿਆ ਤਾਂ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਹੋਜੂ। ਆਪਣੀ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਖਬਰ ਵੀ ਨੀ ਛਾਪਣੀ।”

-0-

ਬਾਪੂ ਦਾ ਕਮਰਾ

2012-01-03T07:37:00.000+05:30

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ

ਪ੍ਰੌਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖੰਘ ਬਹੁਤ ਐ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਡਿਸਟਰਬ ਕਰਦੇ ਐ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਐਂ।”

“ਐਦਕੀਂ ਸੰਡੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲਿਆਉਣੈ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ।” ਪ੍ਰੌਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

“ਐਸ ਉਮਰ ’ਚ ਖੰਘ ਕਿੱਥੇ ਛੇਤੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਐ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪਾਂ ਮੱਝ ਤਾਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਐ, ਹੋਰ ਲੈਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸ਼ੈੱਡ ਵਿਹਲਾ ਪਿਆ ਐ…ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਦੇਈਏ?”

“ਬਾਪੂ ਜੀ ਸ਼ੈੱਡ ’ਚ!”

“ਸ਼ੈੱਡ ਕਮਰੇ ਵਰਗਾ ਈ ਐ, ਨਾਲੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੇ ਈ ਵਿਹੜੇ ’ਚ ਪੁਰਾਣੀ ਟਾਇਲੈਟ ਵੀ ਐ। ਉੱਥੇ ਈ ਜਾ ਆਇਆ ਕਰਨਗੇ, ਸੌਖੇ ਰਹਿਣਗੇ…।”

ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪਿਆ ਦੇਖ ਪਤਨੀ ਬੋਲੀ, “ਕਿਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ?”

“ਕੁਝ ਨਹੀਂ…ਬੱਸ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਮਰਾ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਦੇਈਏ। ਆਪਾਂ ਵੀ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਖੰਘ ਛਿਡ਼ਦੀ ਐ…ਬੱਚੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਕਮਰਾ ਦੇਣਗੇ।”

ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੌਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਕੁੱਨਖੀ ਜਿਹੀ ਝਾਕ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਈ।

-0-

ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ

2012-01-01T13:15:00.001+05:30

‘ਪੰਜਾਬੀ ਮਿੰਨੀ’ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋਵੇ!

ਵਧਾਈ ਕਾਰਡ

2011-12-25T08:32:00.001+05:30

ਡਾ. ਮਹਿਤਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ

ਸਾਡੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਵਧਾਈ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮੰਗ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਰਡ ਬਣੇ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ।

ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨਗਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਮੇਰਾ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਣਵਾ ਕੇ ਭੇਜਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਛਪੇ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਬਨਿਸਬਤ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਚੋਖੇ ਪੈਸੇ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਦੀਵਾਲੀ ਸਿਰ ਤੇ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤਕ ਜੁਆਬ ਅੱਪੜਨਾ ਸੀ, ਦੀਵਾਲੀ ਕਦੋਂ ਦੀ ਨਿੱਕਲ ਗਈ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਦੁਕਾਨ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਕਾਰਡ ਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ‘ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਚੰਗਾ ਪੰਗਾ ਪੈ ਗਿਆ।’ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ‘ਚਲੋ ਖੈਰ!’ ਕਹਿਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਕਿ ਐਤਕੀਂ ਕਾਰਡ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ?

ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸਤ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਆਈ। ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ‘ਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਮਜ਼ਾਨ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਹੋਏ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਾਰ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਿਆ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਦੀਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ।’

ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦੀਵਾਲੀ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਸੀ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਦੀਵਾਲੀ ਨਾ ਮਨਾਈ।

-0-

ਡਿੱਗਦੇ ਮੀਨਾਰ

2011-12-19T07:50:00.001+05:30

ਜਸਬੀਰ ਢੰਡ

ਉਹ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਪੱਖੋਂ ਭਾਵੇਂ ਸਧਾਰਨ ਸੀ, ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ। ਪਿਓ ਨੇ ਹੱਲਾ-ਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ, “ਪੁੱਤਰਾ! ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹ…ਮੈਂ ਔਖਾ ਹੋਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਸੌਖਾ। ਖਰਚੇ ਵੰਨੀਓਂ ਨਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰੀਂ…।”

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਡਬਲ ਐਮ.ਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਸ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਸਾਰੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਗਾਈਡ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਣ ਖੜੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਜਾਂਦਾ, ਉਹੀ ਸਿਰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਵਿਦਵੱਤਾ ਦਾ ਉਹ ਕਾਇਲ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਗਾਈਡ ਬਣੇ। ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ।

ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਹਾਮੀ ਭਰੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇਗਾ।

“ਪਰ ਬੰਦਾ ਰੰਗੀਲੈ…ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸ਼ੁਕੀਨ…ਖਰਚਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਪਊ।”

ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਘਰੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਮੰਗਵਾ ਲਏ।

ਇਕ ਸ਼ਾਮ ਵਧੀਆ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਖੂਬ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਖਾਂਦਿਆਂ-ਪੀਂਦਿਆਂ ਉਹ ਬੇਤਕੱਲਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ।

ਦੂਸਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਤੇਰੀਆਂ ਕੋਈ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਏਂਗਾ?”

ਤੇ ਉਸ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿੱਤਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਥੀਸਸਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੁਆਲ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

“ਇੰਜ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮਿੱਤਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਾ…ਸਿੱਧੀ।” ਦਾਰੂ ਦੀ ਲੋਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਖਿਝ ਗਿਆ।

“ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ! ਇਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ…।” ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਨੰਗੇ ਕਰਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ।

“ਤੂੰ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਨਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੁੜੀ ਐਂ…ਛੇਕੜ ਮੁੰਡਾ ਈ ਸੁਹਣਾ ਹੁੰਦਾ…।”

“ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਗਾਈਡ ਕੋਲੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਚੰਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ…।”

ਉਸਨੇ ਲੜਖੜਾ ਰਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਕਮਰਿਓਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ‘ਠਾਹ’ ਕਰਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤੇ ਸੇਜਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਪਸ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

-0-

ਸਿਖਲਾਈ

2011-12-11T19:50:00.001+05:30

ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇੜਾ

ਰੱਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਲ ਲੈ ਆਈ। ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਲਾਕੇ ਉਹ ਆਪ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

ਮਾਲਕਣ ਨੇ ਰੱਜੋ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਭੜਕ ਪਈ, “ਰੱਜੋ, ਤੂੰ ਇਸ ਨਿਆਣੀ ਨੂੰ ਭਾਂਡੇ ਧੋਣ ਲਾਤਾ, ਦੱਸ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਲੂ?…ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਚੱਜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦਿੰਨੇਂ ਐਂ…।”

ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਰੱਜੋ ਘਬਰਾ ਗਈ। ਫਿਰ ਜਰਾ ਸੋਚ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਭੈਣ ਜੀ, ਇਹ ਘਰੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਐ।”

“ਲੈ ਘਰੇ ਥੋਡੇ ਇਹੋਜੇ ਤੇ ਏਨੇ ਭਾਂਡੇ ਥੋੜਾ ਐ।”

“ਭੈਣ ਜੀ, ਗੱਲ ਤਾਂ ਥੋਡੀ ਠੀਕ ਐ, ਮੈਂ ਸਫਾਈ ਕਰਕੇ ਦੇਖੂੰਗੀ ਆਪ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਮੀ ਰਹੀ ਉਹ ਸਮਝਾ ਦੂੰਗੀ ਇਹਨੂੰ ।”

ਮਾਲਕਣ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਦੇਖ ਰੱਜੋ ਫਿਰ ਬੋਲੀ, “ ਭੈਣਜੀ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਸਿੱਖਜੂਗੀ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬਮਾਰੀ-ਸ਼ਮਾਰੀ ’ਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆ ਕਰੂਗੀ…ਨਾਲੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕੁਝ ਕਰਨੈ, ਉੱਥੇ ਸੌਖੀ ਰਹੂ…।”

ਕੁਝ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲਕਣ ਉੱਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਚਲੀ ਗਈ।

-0-

ਅੰਨ-ਦਾਤਾ

2011-12-04T11:02:00.003+05:30

ਪ੍ਰੀਤ ਨੀਤਪੁਰ

ਜਿਉਂ ਹੀ ਮੈਂ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਸਾਈਕਲ ਕੱਚੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵੇਖਿਆ, ਬਾਰਾ-ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਚੈਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।

ਉਹਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਬਰੇਕ ਮਾਰੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਚੜ੍ਹਾ ਲੇਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ?” ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

“ਚੜ੍ਹਦੀ ਨੀਂ…।” ਮੁੰਡਾ ਜਮਾਂ ਮੁੜ੍ਹਕੋ-ਮੁੜ੍ਹਕੀ ਹੋਇਆ, ਉਦਾਸ ਸੁਰ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ।

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਈਕਲ ਸਟੈਂਡ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਕ-ਅੱਧੇ ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਚੈਨ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ।

ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੀ।

“ਕਿੱਥੇ ਚੱਲਿਐਂ…?” ਮੈਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਖੇਤ ਬਾਪੂ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੈ, ਉਹਦੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਿਆਂ।”

“ਰੋਟੀ…!!” ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਲੱਸੀ-ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਡੋਲੂ ਸੀ, ਨਾ ਰੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪੋਣਾ ਜਾਂ ਟਿਫ਼ਨ ਵਗੈਰਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਰੋਟੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ?

ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਰੋਟੀ ਕਿੱਥੇ ਆ?”

ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਅੱਧੋ-ਰਾਣੀ, ਮੈਲ-ਖੋਰੀ ਪੈਂਟ ਦੀ ਸੱਜੀ ਜੇਬ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਆਹ ਵੇ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ’ਚ…।”

ਮੈਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਪੈਂਟ ਦੀ ਜੇਬ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ ਉੱਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪੈਡਲ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ। ਮੁੰਡਾ ਪੈਰੋਂ ਨੰਗਾ ਸੀ।

ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਉਹਦੀ ਪੈਂਟ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਕਾਗਜ਼ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ, “ਅੰਨ-ਦਾਤਾ!…ਤੇ ਰੋਟੀ…!”

-0-

ਪੁੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸਦੇ ਲੋਕ

2011-11-27T19:56:00.001+05:30

ਮਲਕੀਤ ਦਰਦੀ

ਹਾਮੀ ਤਾਂ ਧਰਮੇ ਨੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਹੀ ਰੱਖ ਲਈ।

ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਨ। ਮੰਦਰ ਵੀ, ਡੇਰਾ ਵੀ ਅਤੇ ਪੀਰਖਾਨਾ ਵੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਾਲਮੀਕੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਧੜੇ ਨੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੇ ਧਰਮੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋੜਮੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੋਰ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਤ ਵੀ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਲਮੀਕੀਏ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਗਏ।

ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਆ ਗਈਆ। ਜੱਥੇਦਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਮ ਲਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ ਧਰਮੇ ਦੇ ਘਰ ਆ ਧਮਕਿਆ।

“ਦੇਖ ਲੈ ਧਰਮ ਸਿੰਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਅੜੀ ਪੁਗਾ ਦਿੱਤੀ…ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾ ਕੇ ਦਿਖਾਵੀਂ।”

“ਦੇਖੋ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾ ਲੈਨਾਂ, ਪਰ…” ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਘ ਵਿਚ ਹੀ ਅਟਕ ਗਈ।

“ਪਰ ਪੁਰ ਕੀ…?” ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੀਲੀ ਪੱਗ ਦਾ ਪੇਚ ਠੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਏ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਮੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗਰਸੀਏ ਵੱਲ ਹੀ ਭੁਗਤਣਗੇ…ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਰ ਕਮਾਉਂਦੇ ਨੇ।” ਧਰਮੇ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਨਿਕਲ ਗਈ।

-0-

ਬੇਵਸੀ

2011-11-20T06:33:00.001+05:30

ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਟਹਿਣਾ

“ਕੌਣ ਸੀ…?” ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਉਹੀ…ਸਰਦਾਰ।” ਪਤੀ ਬੁੜਬੁੜਾਇਆ।

“ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਆਇਐਂ ਘਰੇ…ਤੜਕੇ ਫੇਰ ਆ ਗਿਆ ਸੰਦੇਹਾ, ਅਖੇ ਛੇਤੀ ਕਰ ਗੰਨਾ ਲਿਜਾਣਾ ਮਿੱਲ ’ਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵਾਂ।”

“ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਿਹਾ, ਹਸਾਬ ਕਰ, ਪਰੇ ਛੱਡ ਖਹਿੜਾ ਸੀਰ ਦਾ, ਸ਼ਹਿਰ ’ਚ ਘਾਟਾ ਐ ਮਜ਼ੂਰੀ ਦਾ।” ਪਤਨੀ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।

“ਚੰਗਾ ਚਾਹ ਲਿਆ ਬਣਾਕੇ ਘੁੱਟ, ਅੱਜ ਹਸਾਬ ਕਰਕੇ ਨਬੇੜ ਦਿੰਨੇ ਆਂ।” ਪਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਇਹ ਲੋਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਚੰਮ ਉਧੇੜਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਐ।”

“ਚਾਹ…? ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਤਾਂ ਹੈ ਨੀ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ।” ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਬਿਨਾ ਚਾਹ ਪੀਤਿਆਂ ਮਜਬੂਰ ਪਤੀ ਚਾਹ ਵਾਲਾ ਕੌਲਾ ਕੱਛ ਵਿਚ ਦੇ, ਸਾਫਾ ਮੋਢੇ ਤੇ ਧਰਦਾ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ।

-0-

ਛੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਂ

2011-11-16T07:32:00.001+05:30

ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ

ਅੱਸੀ ਸਾਲਾ ਬੁੱਢੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਟਾਇਲੈਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਨੂੰਹ ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਠੂੰਹੇਂ ਡੇਗਣ ਲੱਗ ਪਈ, “ਸ਼ੌਕਾਂ ਪਿੱਟੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਪਤੈ ਬਈ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ’ਚ ਜੁਆਕਾਂ ਨੇ ਬਹਿਣਾ ਹੁੰਦੈ, ਵਾੜਿਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਈ ਮਰੀਦਾ? ਸੜੇਹਾਂਦ ਵਰਾਹ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਈ ਆ ਬੈਤਲ…।”

ਪਤਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਧੀਰਾ ਵੀ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ, “ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਈ ਗੁਸਲਖਾਨਾ ਗੰਦਾ ਕਰਦੀ ਨੂੰ? ਹੁਣ ਜੁਆਕ ਕਿੱਥੇ ਬਹਿਣਗੇ? ਗੰਦ ਖਲਾਰ ਕੇ ਆਗੀ, ਲਮਲੇਟ ਹੋਗੀ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੰਜੇ ’ਤੇ। ਨਿਆਈਂ ’ਚ ਜਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਸੀ? ਕੌਲੇ ਕੱਛਣ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਡੰਗੋਰੀ ਫੜਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਗੁਆੜਾਂ ਤੱਕ ਲੁਤ-ਸੁਤ ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਐਂ।”

“ਪੁੱਤ! ਚਾਅ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਔਹਰ-ਸ਼ੌਹਰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਨਾ। ਢਿੱਡ ’ਚ ਉੱਠੀ ਲੀਹ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗਦੀ ਢਹਿੰਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦੀ-ਹੁੰਦੀ ਮਸਾਂ ਔਥੋਂ ਤੱਕ ਅਪੜੀ। ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਹੋ ਕੇ ਫਲੱਸ਼ ’ਚ ਪਾਣੀ ਵੀ ਛੱਡ ਆਈ ਸਾਂ। ਸਾਫ ਪਿਐ ਫਲੱਸ਼। ਹਿੰਮਤ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਈ ਕਰਕੇ ਈ ਇੱਥੇ ਬੈਠੀ ਸਾਂ। ਸਿਆਣੀ ਔਲਾਦ ਬੁੱਢੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ’ਤੇ ਹੈ-ਦਿਆ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਬਾਨ ਦੀ ਈ ਕੁਛ ਸ਼ਰਮ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਰੋ ਜਿਹੜੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਬਥੇਰਾ ਠਿੱਠ ਕਰਦੇ ਆ ਬਈ ਛੀ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦੀ ਫਿਰਦੀ ਆ…”

“ਛੀਆਂ ਪੁੱਤਾਂ ’ਚੋਂ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਈ ਕੂਲਾ ਦਿਸਿਆ ਸੀ? ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਰਹਿ ਪੀ?”

“ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੂਲਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਪੁੱਤ। ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਛੀਏ ਦੇ ਛੀਏ ਬੁੱਢੀ-ਠੇਰੀ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਙੂੰ ਪੈਂਦੇ ਓ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਵਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਚਿਰ ਲੱਤਾਂ ਘੜੀਸਦੀ ਬਾਹਰ-ਅੰਦਰ ਤੁਰੀ ਫਿਰੂੰ…?”

“ਲੁਤਰੋ ਵੇਖ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਈ ਆ। ਰੁਕਦੀ ਕਿਹੜੀ ਆ ਕਿਤੇ।” ਧੀਰਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਕੱਟ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਉਸ ਲਈ ਔਖੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।

-0-

ਅੰਦਰਲੀ ਗੱਲ

2011-11-07T07:10:00.002+05:30

ਦਰਸ਼ਨ ਜੋਗਾ

“ਆਂਟੀ ਜੀ!” ਸ਼ੁਸ਼ਮਾ ਨੇ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੰਦਿਆ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਜਾਲੀ ਵੀ ਖਡ਼ਕਾਈ।

“ਆਜਾ ਬੇਟਾ ਲੰਘਿਆ।” ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਿਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਰ ਬੋਲੀ।

ਦੋਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਬੈੱਡ ’ਤੇ ਪਿਆ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਬੈਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਬੋਲਿਆ, “ਆਜੋ ਬੇਟਾ ਆਜੋ।”

ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਰਿਟਾਇਰਡ ਜੋੜੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਲਈ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

“ਬੈਠੋ ਬੇਟਾ, ਸਭ ਠੀਕ ਐ?”

“ਹਾਂ ਆਂਟੀ ਜੀ।” ਸੁਸ਼ਮਾ ਨੇ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਪੈਸੇ ਮਾਲਕਣ ਵੱਲ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਤੇਰੀ ਸਿਹਤ ਕਿਮੇ ਐ, ਕੱਲ੍ਹ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਗਏ ਸੀ?” ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਰ ਫਿਰ ਬੋਲੀ।

“ਬੱਸ! ਠੀਕ ਈ ਐ ਆਂਟੀ ਜੀ, ਦਵਾਈ ਲਈ ਜਾਨੇਂ ਆਂ।”

“ਕੋਈ ਨੀ ਕਰੂਗਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਭਲੀ, ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੇਰ ਐ ਅੰਧੇਰ ਨੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਅੰਕਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਆਂ, ਬੀ ਐਨੀ ਨਰਮ ਕੁੜੀ ਐ ਬਿਚਾਰੀ, ਕੈਅ ਸਾਲ ਹੋਗੇ ਰੱਬ ਕੰਨੀ ਝਾਕਦੀ ਨੂੰ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਤਾਂ ਊਂਈ ਸਿੱਟੀ ਜਾਂਦੈ ਰੋੜਿਆਂ ਬਾਂਗੂ। ਨਾਲੇ ਬੇਟਾ ਆਪਣਾ ਲਛਮਣ ਜਦੋਂ ਦਾ ਬਠਿੰਡੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਐ, ਸਾਡਾ ਤਾਂ ਆਪ ਨੀ ਜੀਅ ਲੱਗਦਾ ਜੁਆਕਾਂ ਬਿਨਾਂ।”

“ਆਂਟੀ, ਥੋਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਈ ਐ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟ ਵੀ ਠੀਕ ਆਏ ਨੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਐ, ਡਾਕਟਰ ਕਹਿਦਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਕੁਛ ਚਿਰ ਹੋਰ ਦਵਾਈ ਖਾਣੀ ਪਊ। ਥੋਡੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਢਿੱਡ ਹੌਲਾ ਕਰ ਲੈਨੀ ਆਂ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਤਾਂ ਦੱਸੀ ਵੀ ਨ੍ਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਗੱਲ।”

“ਚੱਲ ਕੋਈ ਨੀ ਧੀਏ, ਕਰੂ ਰਾਮ ਭਲੀ। ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਜਾਲੀ ਭੇਡ਼ ਜੀਂ।”

ਉੱਠ ਕੇ ਪਤੀ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਵਡ਼ਦਿਆਂ ਪੈਸੇ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਦਿਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਰ ਬੋਲੀ, “ਦੇਖਲੋ ਬਿਚਾਰੀ ਕਿੰਨੀ ਕੂਨੀ ਐ। ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਚੁੱਪ ਜਿਹੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਐ। ਨਾ ਖਡ਼ਕਾ ਨਾ ਦਡ਼ਕਾ। ਸਵੇਰੇ ਡਿਊਟੀਆਂ ’ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਐ, ਆਥਣੇ ਘਰੇ ਵਡ਼ਦੇ ਐ। ਕਮਰੇ ’ਚ ਬੈਠਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਨੀ ਲਗਦਾ।”

“ਆਹੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਐ, ਓਹ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਤਾਂ ਜਵਾਕ ਨੀ ਸੀ ਟਿਕਣ ਦਿੰਦੇ। ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਸੀ, ਸਾਲੇ ਧਮੱਚਡ਼ ਪਾਈ ਰੱਖਦੇ। ਐਤਕੀਂ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸੋਚਕੇ ਦਿੱਤੈ ਮਕਾਨ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ।”

“ਚੰਗਾ ਹੋਲੀ ਬੋਲ, ਐਵੇਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਗਲਾ ਸੁਣ ਲੈਂਦੈ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ।”

ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਰ ਨੇ ਬਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਬਾਹਰ ਬਿਡ਼ਕ ਜਿਹੀ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-0-

ਛਤਰ ਛਾਇਆ

2011-10-30T11:41:00.000+05:30

ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ

ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਫੂਡ ਸਪਲਾਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਠੰਡਾ ਛਿਡ਼ਕਦਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਪਲੀਜ਼ ਬੈਠੋ। ਫੌਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾ। ਜ਼ਰਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਡਿਪੂ ਹੋਲਡਰ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀ ਸ਼ਿਕਵੇ ਹਨ?”

“ਸਰ, ਮੈਂ ਗਿਰਧਾਰੀ ਸੇਠ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋ ਕੈਰੋਸੀਨ ਲੈਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਕੈਰੋਸੀਨ ਦੇਣ ਲਈ ਟਾਲਮਟੋਲ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਏ। ਕਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਟਾ ਘੱਟ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇਲ ਡਰੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੀਕ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।”

ਫੌਜੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਪਾਹਜ਼ ਲੱਤ ਦਾ ਭਾਰ ਖੂੰਡੀ ਉੱਤੇ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਦੁਖੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

ਘੰਟੀ ਖਡ਼ਕਣ ਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਹਾਕਮਾਨਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮਹਿਤੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ।”

ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਹੋਈ। ਮਹਿਤਾ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਪਣੇ ਬੌਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।

“ਤੁਹਾਡੀ ਬੀਟ ਵਿੱਚ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਡਿਪੂ ਹੋਲਡਰ ਨੇ ਕੀ ਗੰਦ ਪਾ ਰੱਖਿਆ ਏ। ਪਬਲਿਕ ਨੂੰ ਕੈਰੋਸੀਨ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਕੀ ਉਸਦੇ ਕੋਟੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਏ?”

“ਨਹੀਂ ਜਨਾਬ! ਉਸਨੂੰ ਅਲਾਟਡ ਕੋਟਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਏ। ਬਾਕੀ ਮੈਂ ਉਹਦਾ ਇਸ਼ੂ ਰਜਿਸਟਰ ਚੈਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।”

“ਫੌਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਉੱਚਿਤ ਹੱਲ ਲੱਭੋ, ਵਰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਖਤ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਏਗਾ।”

ਫੌਜੀ ਜਦ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਕੈਰੋਸੀਨ ਦੀ ਭਰੀ ਕੇਨੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਈ ਸੀ।

-0-

ਆਖਰੀ ਸਹਾਰਾ

2011-10-24T05:18:00.000+05:30

ਜਸਵੀਰ ਜੱਸ ਛਤੇਆਣਾ

“ਤਕੜਾ ਰਹਿਨੈਂ ਤਾਇਆ?” ਦੀਪੇ ਨੇ ਅੱਡੇ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਿਆ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਕਾਹਦਾ ਤਕੜਾ ਸ਼ੇਰਾ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਸ ਦਿਨ ਕੱਟਦੇ ਆਂ।” ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ।

“ਕਿੱਧਰੋਂ ਆਇਐਂ ਅੱਜ, ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ?”

“ਆਉਣਾ ਕੀ ਢੱਠੇ ਖੂਹ ’ਚੋਂ ਐ। ਬੈਂਕ ਗਿਆ ਸੀ ਪੈਲਸਨ ਲੈਣ, ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਭੁਕਾਈ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੇ ਐ।” ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਖਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਅੱਕਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਬੈਂਕ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਜੋ ਲਵਾਉਂਦੇ ਐ। ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

“ਭਕਾਈ ਤਾਂ ਤਾਇਆ ਕਰਨੀ ਈ ਪੈਂਦੀ ਐ, ਆਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਐਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਐ, ਨਾਲੇ ਲਗਦੈ ਤੂੰ ਤਾਂ ਅੱਜ ਲੈ ਈ ਆਇਆ ਪੈਨਸ਼ਨ?”

“ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਐਨੇ ਭਲੇਮਾਨਸ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ’ਤੇ ਧਰ ਦੇਣ। ਪੂਰਾ ਇਕ ਹਫਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕੁੱਤੇ ਭੁਕਾਈ ਕਰਦੇ ਨੂੰ। ਕਦੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ, ਫਲਾਣਾ ਸਾਬ ਹੈਨੀ, ਕਦੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਐ ਫਲਾਣਾ ਹੈ ਨੀ। ਅੱਜ ਉਡੀਕਦੇ-ਉਡੀਕਦੇ ਆਹ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਰੇ ਆਟਾ ਖੰਡ ਹੈ ਨੀ, ਇੱਧਰੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਬ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਬਹੁਤ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਕੀਤੇ, ਬਈ ਜਿਹੜੇ ਚਾਰ ਛਿੱਲਡ਼ ਦੇਣੇ ਐ ਦੇ ਦਿਓ, ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਮੇਥੋਂ ਤੁਰਿਆ ਨਈਂ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਕਿੱਥੇ ਸੁਣਦੈ ਕੋਈ। ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਘਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਲੈ ਜੂੰਗਾ, ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਮੰਗਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਐ…ਮੁੰਡੇ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਤੈ ਦੋਵੇਂ ਪੱਲਾ ਛੁੜਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ…ਬਸ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹੀ ਆਖਰੀ…।”

ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੱਚ ਭਰ ਆਇਆ।

-0-

ਪੁੱਛ

2011-10-17T06:39:00.000+05:30

ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ

ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸਕੂਟਰ ਵਾਲਾ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਾਰ ਵਾਲਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸਾਈਕਲ ਨੂੰ ਝੋਲਾ ਲਟਕਾਈ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਦੋ-ਦੋ, ਚਾਰ-ਚਾਰ ਬੰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ।

ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਜਸਵੰਤ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੀ।

“ਨੌਕਰੀ ਤਾਂ ਕਾਕਾ ਤੂੰ ਵੀ ਕਰਦੈਂ, ਪਰ ਆਹ ਦੇਖ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦਾ ਮੋਹਨ। ਇਹਦੀ ਭਲਾ ਕੀ ਨੌਕਰੀ ਹੋਈ? ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਤੁਰਿਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦੈ। ਆਪਣੇ ਕੋਈ ਆਉਂਦਾ ਈ ਨਹੀਂ। ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚੌੜੀ ਹੋਈ ਫਿਰਦੀ ਐ।”

ਮੁੰਡਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਝੁਰਦਾ, “ਮਾਂ, ਏਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ’ਚ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੁੱਛਦੈ। ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੌਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੁੰਨੇ ਆਂ, ਪਰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਟਕਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ।”

ਤੇ ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਈ।

ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੋਂ-ਕਿੱਥੋਂ ਲੋਕ ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲਾਈਨ ਹੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਗਿੱਠ-ਗਿੱਠ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਮੋਰਚਾ ਮਾਰ ਲਿਆ ਸੀ।

-0-

ਵਿਚਾਰਾ ਅਲਾਦੀਨ

2011-10-10T08:42:00.000+05:30

ਸ਼ਰਨ ਮੱਕਡ਼

ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਅਲਾਦੀਨ ਜ਼ਾਰ-ਜ਼ਾਰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਤੋਂ ਨੁੱਚਡ਼ਦੀ ਰੱਤ ਦੇਖਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਹਗੀਰ ਰੁਕਦੇ, ਉਸਦੀ ਭੈੜੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖਕੇ ਹਉਕਾ ਭਰਦੇ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰ ਜਾਂਦੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਮਰਹਮ-ਪੱਟੀ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਹਗੀਰ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਅਲਾਦੀਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਚਿਰਾਗ਼ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੰਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਾਹੇ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਲਾਦੀਨ ਏਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ। ਹਰ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਜਿੰਨ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਹੋਇਆ ਚੁਰਸਤੇ ਵਿਚ ਖੜਾ ਲਹੂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਕੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੂਕ ਕਲੇਜਾ ਛਲਨੀ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਰਹਮ-ਪੱਟੀ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਚੁਰਸਤੇ ਵਿਚ ਬੇਬਸ ਖੜਾ ਅਲਾਦੀਨ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਦੇਖਕੇ ਰਾਹਗੀਰ ਉਸਤੋਂ ਪੁੱਛਦੇ:

“ਭਰਾ ਅਲਾਦੀਨ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੇ ਮਰਹਮ ਨਾ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਰੱਤ ਨੁੱਚਡ਼ ਜਾਏਗੀ। ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਤਾਂ ਚਿਰਾਗ ਹੈ। ਚਿਰਾਗ ਦੇ ਜਿੰਨ ਨੂੰ ਝਟਪਟ ਬੁਲਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੇ ਮਰਹਮ-ਪੱਟੀ ਕਰੇ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹੇ।”

ਹੱਥ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਚਿਰਾਗ ਫੜੀ ਅਲਾਦੀਨ ਜ਼ਾਰੋ-ਜ਼ਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਚਿਰਾਗ ਹੀ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਮਰਹਮ ਲੈਣ ਲਈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।”

-0-

ਜੇਰਾ

2011-10-02T08:48:00.000+05:30

ਸੁਰਜੀਤ ਦੇਵਲ

ਸਲਮਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਵਾਲੀ ਸਡ਼ਕ ਉੱਤੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਲੰਮਾ ਕੱਦ, ਗੁੰਦਵਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਬਲੌਰੀ ਅੱਖਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਬੀਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਥ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਢਲਦੇ ਸੂਰਜ ਜਦ ਸਲਮਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਉਹਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ਲੀਲ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਲਮਾ ਬਹੁਤ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸਿਰੋਂ ਪਾਣੀ ਲੰਘਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸਲਮਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚੋ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡੇਰੇ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਹੁਸਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਤੋਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ ਮਗਰ ਆਏ। ਡੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸਲਮਾ ਨੇ ਟੇਢੀ ਧੌਣ ਕਰਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਤੱਕਿਆ। ਉਹ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਸਲਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਲਮਾ ਨੇ ਝੱਟ ਮਗਰ ਆਉਂਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ! ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਨੇ।” ਤੇ ਆਪ ਉਹ ਡੇਰੇ ਜਾ ਵੜੀ।

ਸਲਮਾ ਦੀ ਮਾਂ ਰੁਕੀ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਜੇਰਾ ਕਰਕੇ ਨਿਸੰਗ ਬੋਲੀ, “ਹਮ ਗਰੀਬ ਹੈਂ ਔਰ ਆਪ ਸਰਦਾਰੋਂ ਕੇ ਕਾਕੇ ਹੋ। ਅਗਰ ਆਪ ਕੋ ਸਲਮਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਔਰ ਸੁੰਦਰ ਲਗਤੀ ਹੈ ਤੋ ਹਮ ਆਪਕੋ ਇਸ ਕੇ ਪੀਛੇ ਆਣੇ ਕੀ ਮੁਸੀਬਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਹਮ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੈਠੇ ਚਾਰ ਬੰਦੋਂ ਕੋ ਬੁਲਾ ਕਰ ਅਭੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਾਥ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕੋ ਤੋਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ।”

ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਬਿੱਟ-ਬਿੱਟ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਬੋਲਿਆ, “ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ, ਮਾਈ ਤੈਨੂੰ ਐਵੇਂ ਭਰਮ ਪੈ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕੁਛ ਕਿਹਾ ਈ ਨਹੀਂ।”

ਐਨਾ ਕਹਿ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਖਿਸਕਦੇ ਬਣੇ।

-0-

ਦੋ ਮੂੰਹੇ

2011-09-25T15:53:00.000+05:30

ਅਸ਼ਵਨੀ ਖੁਡਾਲ

ਡਾਕਟਰ ਵਰਮਾ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਸੈੱਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵਾਪਸੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਮਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਨਚੰਦਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਡਾਕਟਰ ਮਨਚੰਦਾ ਬੋਲਿਆ, “ਆ ਬਈ ਵਰਮਾ, ਕਿੱਥੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਘਸੀ ਜਾਨੈਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸੁਣਿਐ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਿਐਂ।”

ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਡਾਕਟਰ ਵਰਮਾ ਬੋਲਿਆ, “ਨਹੀਂ ਮਨਚੰਦਾ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨੀ ਬੜੀ ਸੌਖੀ ਐ। ਨਾਲੇ ਹੁਣ ਪੈਸੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਰਿਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦੈ। ਉੱਥੇ ਡਰ ਨਾ ਭੈ, ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੀਂ। ਆਪਣੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਸੇਵਾ ਦਾ ਮਲ੍ਹੰਮਾ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾਓ। ਏਥੇ ਤਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲਿੰਗ-ਟੈਸਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਰ ਹੀ ਡਰ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਖਤਰਾ ਬੜਾ ਘੱਟ ਐ, ਨਾਲੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ…ਨਾਲੇ ਚੰਗੇ ਪੈਸੇ। ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਤਾਂ ਬਣਾਉਣੈ।” ਕਹਿੰਦਾ ਵਰਮਾ ਖਚਰੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਿਆ।

ਡਾਕਟਰ ਮਨਚੰਦਾ ਡੌਰ-ਭੌਰ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।

-0-

ਸਬੰਧ

2011-09-18T08:15:00.000+05:30

ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ

ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਰੀਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ-ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਨੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਚੱਕਰ ਮਾਰਦਾ। ਰੀਮਾ ਵੀ ਉਸਦੀ ਚੋਰ ਅੱਖ ਨੂੰ ਤਾਡ਼ਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਪਾਈ ਰੱਖਦੀ।

ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਰੀਮਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛੇ। ਪਰ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਉਹ ਨਾ ਜੁਟਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਬੇ-ਚੈਨ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਰੀਮਾ ਉਸ ਦੀ ਚਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸ ਦੇਵੇ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਰੀਮਾ ਦੇ ਘਰ ਆਮ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਸੀ।

ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਕੈਰਮ ਬੋਰਡ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਸੁਨੱਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਬਿਮਲਾ ਵੱਲ ਝਾਕਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਏਧਰ ਰੀਮਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਈ?”

“ਨਹੀਂ, ਏਧਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਈ…ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੋ, ਮੈਂ ਚਾਹ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹਾਂ।” ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਚੇਚ ਨਾਲ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਈ, “ਵੀਰ ਜੀ, ਇਹ ਰੀਮਾ ਦੇ ਭਰਾ ਪਵਨ ਨੇ।”

ਉਸਨੂਂ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਰੀਮਾ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਮਕ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰੀਮਾ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਬਾ-ਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਉਸ ਪਾਸੇ ਘੱਟ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਜਿੱਧਰ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ। ਰੀਮਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਉਸਨੂੰ ਭੈੜੀ-ਭੈੜੀ ਲੱਗਦੀ ਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤੁੜਾਵੇ।

-0-